आर्थिक आणि सायबर फसवणूक - भारतातील वाढता धोका | Financial and Cyber Fraud - The Growing Threat in India

Jyoti Ghanshyam
May 26, 2025
4 min read

आजच्या डिजिटल युगात तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे आपले आर्थिक व्यवहार सोपे आणि वेगवान झाले आहेत पण याचबरोबर आर्थिक आणि सायबर फसवणुकीचे (फ्रॉडचे) प्रमाणही भयावह प्रमाणात वाढत आहे. भारतात ही समस्या दिवसेंदिवस गंभीर रूप धारण करत आहे. बँकिंग, गुंतवणूक, ऑनलाइन खरेदी, सोशल मीडिया यासारख्या क्षेत्रांत फसव्या लोकांची संख्या चिंताजनक प्रमाणात वाढली आहे. या लेखात आपण भारतातील: * आर्थिक फसवणुकीचे मुख्य प्रकार * सायबर फसवणुकीचे प्रकार * यापासून बचाव करण्याच्या मूलभूत उपायांवर प्रकाश टाकणार आहोत. पुढील लेखांमध्ये आम्ही प्रत्येक प्रकारच्या फसवणुकीबाबत तपशीलवार माहिती आणि त्यापासून संपूर्ण संरक्षण कसे करावे, यावर मार्गदर्शन करू. १. आर्थिक फसवणुकीचे प्रमुख प्रकार १.१ फिशिंग फसवणूक (फिशिंग फ्रॉड): बँक किंवा इतर वित्तीय संस्थांच्या नावाखाली ईमेल, एसएमएस किंवा फोन कॉलद्वारे ग्राहकांची व्यक्तिगत माहिती (उदा. पासवर्ड, ओटीपी, कार्ड तपशील इत्यादी) मागवली जाते. १.२ गुंतवणूक घोटाळे (इन्व्हेस्टमेंट स्कॅम्स): बनावट गुंतवणूक योजनांद्वारे लोकांना अवास्तव परताव्याचे (रिटर्नचे) आमिष दाखवून प्रचंड रक्कम फसवून घेतली जाते. १.३ क्रेडिट/डेबिट कार्ड फसवणूक: कार्डची माहिती चोरून अनधिकृत व्यवहार केले जातात. १.४ पॉन्झी योजना (पोन्झी स्कीम): जुन्या गुंतवणूकदारांना नवीन गुंतवणूकदारांचे पैसे देऊन योजना यशस्वी आहे, असा भास निर्माण केला जातो. २. सायबर फसवणुकीचे प्रमुख प्रकार २.१ मालवेअर आणि रॅन्समवेअर: संगणक/मोबाइलवर हानिकारक सॉफ्टवेअर (मालवेअर) इन्स्टॉल करून डेटा लॉक केला जातो आणि तो परत देण्यासाठी खंडणी (रॅन्सम) मागितली जाते. २.२ सोशल मीडिया फसवणूक: खोट्या प्रोफाइल्सद्वारे ऑनलाइन फसवणूक केली जाते. २.३ ई-कॉमर्स फसवणूक: खोट्या वेबसाइट्सद्वारे उत्पादने विकल्याचा भास निर्माण करून पैसे हडपले जातात. २.४ व्हॉट्सॲप/टेलिग्राम फसवणूक: आकर्षक संदेश पाठवून लिंकवर क्लिक करायला लावून गोपनीय माहिती चोरली जाते. ३. बचाव करण्याचे ५ सुवर्ण नियम १) गोपनीय माहिती शेअर करू नका : बँक किंवा इतर संस्थांना कधीही तुमचा पासवर्ड, ओटीपी किंवा कार्डचा तपशील देऊ नका. २) प्रमाणित गुंतवणूक मार्गांचा वापर करा : फक्त SEBI किंवा RBI नोंदणीकृत स्रोतांकडूनच गुंतवणूक करा. ३) सुरक्षित वेबसाइट्स वापरा : ऑनलाइन व्यवहार करताना "https" आणि कुलूपाचे चिन्ह (लॉक चिन्ह) असलेल्या वेबसाइट्सचाच वापर करा. ४) नियमित तपासणी करा : तुमच्या बँक स्टेटमेंट आणि क्रेडिट कार्डचे व्यवहार नियमित तपासा. ५) संशयास्पद लिंक्स टाळा : अनोळखी ईमेल, मेसेज किंवा लिंक्सवर क्लिक करू नका. शेवटचे शब्द आर्थिक सुरक्षितता ही केवळ तंत्रज्ञानाची नव्हे, तर आपल्या जागरूकतेचीही गरज आहे. कोणत्याही संशयास्पद व्यवहाराबाबत: * तत्काळ बँकेला कळवा. * संबंधित अधिकाऱ्यांकडे तक्रार नोंदवा. * SEBI SCORES पोर्टलचा वापर करा. पुढील लेखांमध्ये आम्ही प्रत्येक प्रकारच्या फसवणुकीबाबत अधिक तपशीलवार माहिती, वास्तविक उदाहरणे आणि व्यावहारिक संरक्षण उपायांवर चर्चा करू. अद्वैत देशपांडेSEBI नोंदणीकृत आर्थिक सल्लागारमोबाईल: ९८२३० ६८२२६सूचना: गुंतवणूक करण्यापूर्वी नेहमी SEBI च्या संकेतस्थळावर (www.sebi.gov.in) सल्लागाराची नोंदणी तपासा. कोणत्याही अनियमिततेसाठी SEBI SCORES पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.

Financial and Cyber Fraud - The Growing Threat in India

In today's digital age, technology has made our financial transactions easier and faster. However, this convenience has been accompanied by an alarming rise in financial and cyber fraud. This problem is becoming increasingly severe in India.

The number of fraudsters in sectors like banking, investments, online shopping, and social media is growing at a concerning rate. This article will shed light on:

Main types of financial fraud in India
Types of cyber fraud
Basic protective measures against these frauds

In subsequent articles, we will provide detailed information on each type of fraud and guidance on how to protect yourself completely.

1. Major Types of Financial Fraud

1.1 Phishing Fraud

This involves fraudsters posing as banks or other financial institutions through emails, SMS, or phone calls to solicit customers' personal information (e.g., passwords, OTPs, card details).

1.2 Investment Scams

People are lured with promises of unrealistic returns through fake investment schemes, leading to them being defrauded of large sums of money.

1.3 Credit/Debit Card Fraud

This occurs when card information is stolen and unauthorized transactions are made.

1.4 Ponzi Schemes

These schemes create an illusion of success by paying old investors with money from new investors.

2. Major Types of Cyber Fraud

2.1 Malware and Ransomware

Harmful software (malware) is installed on computers/mobile devices, locking data and demanding a ransom for its release.

2.2 Social Media Fraud

Online fraud is perpetrated through fake profiles on social media platforms.

2.3 E-commerce Fraud

Fraudsters create fake websites to pretend to sell products and then swindle money.

2.4 WhatsApp/Telegram Fraud

Attractive messages are sent to trick users into clicking on links, leading to the theft of confidential information.

3. 5 Golden Rules for Protection

Do not share confidential information: Never give your password, OTP, or card details to banks or any other institutions.
Use certified investment channels: Only invest through sources registered with SEBI or RBI.
Use secure websites: When conducting online transactions, only use websites that have "https" and a lock symbol.
Regularly check: Regularly review your bank statements and credit card transactions.
Avoid suspicious links: Do not click on unknown emails, messages, or links.

Concluding Remarks

Financial security is not just about technology; it's also about our awareness. In case of any suspicious transaction:

Immediately inform your bank.
Register a complaint with the relevant authorities.
Use the SEBI SCORES portal.

In upcoming articles, we will delve into more detailed information, real-life examples, and practical protection measures for each type of fraud.

Advait Deshpande SEBI Registered Financial Advisor Mobile: 98230 68226

Disclaimer: Before investing, always verify the advisor's registration on the SEBI website (www.sebi.gov.in). For any irregularities, register a complaint on the SEBI SCORES portal.