सांस्कृतिक

गुढीपाडवा: चैत्र शुद्ध प्रतिपदा, भारतीय संस्कृतीतील नववर्षाची पहाट आणि संतांच्या विचारांची दिशा. गुढीचे महत्त्व, परंपरा आणि आधुनिक काळात नव्या पिढीने सणांकडे पाहण्याचा सकारात्मक दृष्टिकोन यावर भाष्य करणारा सचिन माथेफोड यांचा विशेष लेख.

हिंदू संस्कृतीतील अत्यंत प्रेरणादायी आणि उत्साहाचा सण म्हणजे 'गुढीपाडवा'. चैत्र शुद्ध प्रतिपदेचे धार्मिक महत्त्व, प्रभू श्रीरामांचे अयोध्येत पुनरागमन, शालिवाहन शकाची सुरुवात आणि गुढी उभारण्यामागील पौराणिक व शास्त्रीय कारणे उलगडणारा नागेश सू. शेवाळकर यांचा विशेष लेख. नूतन वर्षाच्या या शुभ मुहूर्तावर सामाजिक एकता आणि निरामय आरोग्याचा संकल्प करा.

भाषा वाचेल तर राष्ट्र वाचेल जगाच्या पाठीवर प्रत्येक प्रांतात विविध भाषा बोलणारी माणसे आपली भाषा जतन करण्यासाठी प्रयत्न करीत असतात. त्या भाषेशी माणसांचे भावनिक नाते जोडलेले असते. त्यामुळे भाषेच्या माध्यमातून माणसे, राष्ट्र आणि तेथील संस्कृतीचे जतन होत असते. भाषा जिवंत राहिली, तर संस्कृती टिकते. भाषा हे राष्ट्राचे स्वातंत्र्य अबाधित ठेवण्याचे सर्वात प्रभावी माध्यम आहे. जेव्हा केव्हा एखादी भाषा मरते, तेव्हा त्या प्रांतातील ती भाषा बोलणाऱ्या समाजाच्या मनातील स्वातंत्र्याची प्रेरण

पुण्यातील शनिवारवाडा पटांगण आणि राजकीय सभा यांचं कित्येक वर्षे अगदी अतूट नातं होतं. माझ्या जन्मापासूनची तीस वर्षे कसबा पेठेत गेल्याने शनिवारवाडा या ऐतिहासिक वास्तूशी निकटचे भावबंध निर्माण झाले होते. वाड्यासमोरील पटांगणात होणाऱ्या विविध सभा हा आमच्या पिढीसाठी सुरेख श्रवणानंद होता. दूरदर्शनचा काळ यायच्या आधीचा जमाना असल्यामुळे संध्याकाळी भाषणे / व्याख्याने कुठे आहेत याचाच शोध घेतला जायचा. धूळभरल्या पटांगणात बसून किती तरी दिग्गज वक्त्यांची आजही स्मृतित असलेली भाषणे ऐकली. आचार्य

महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या निवडणुकीत राजकारणाचा शिरकाव रोखण्यासाठी आणि 'साहित्यधर्म' जपण्यासाठी प्रा. मिलिंद जोशींच्या 'परिवर्तन उत्कर्ष पॅनल'ला का निवडून द्यावे? घनश्याम पाटील यांचे सडेतोड विश्लेषण वाचा.

कुजबुज, हेटाळणी, कुचेष्टा, प्रखर विरोध प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे वाळीत टाकणं... ही सगळी चढती भांजणी आहे एखादी प्रथा किंवा परंपरा नाकारताना समाजाकडून येणार्‍या प्रतिक्रियांची. ह्या सगळ्या विरोधाची पूर्ण कल्पना असली तरीही कधी ना कधी एखादी परंपरा नाकारावी, एखाद्या प्रथेला विरोध करावा, असं अनेक जणांना मनापासून वाटतं. काही जण हे धाडस करतात पण अनेकांना हा नकार प्रत्यक्ष कृतीत आणणं अवघड जातं. त्यामागे कितीतरी वेगवेगळी कारणं असतात. धर्माचा, देवाचा, कुटुंबीयांचा, समाजाचा, स्वतःच्