शहर विरूद्ध गाव

विराजचं गाव होतं पानवडी. लहानसं, शांत, हिरव्या डोंगरांच्या कुशीत विसावलेलं. सकाळी कोंबड्यांच्या आरवण्याने दिवस सुरू व्हायचा आणि रात्री चांदण्यांच्या प्रकाशात संपायचा. गावातले सगळे एकमेकांना ओळखणारे, एकमेकांच्या सुखदुःखात सहभागी होणारे. विराजला हे सगळं आवडायचं पण त्याच्या मनात एक वेगळीच ओढ होती शहराची. त्याला वाटायचं, शहर म्हणजे स्वप्नांची जागा. उंच इमारती, मोठे रस्ते, चमकणारे दिवे आणि भरपूर संधी. त्याचे वडील शेतकरी होते. त्यांनी आयुष्यभर मातीशी नातं जोडलं होतं.

एक दिवस विराज म्हणाला, “बाबा, मला शहरात जायचंय. काही तरी मोठं करायचंय.”

वडिलांनी शांतपणे विचारलं, “मोठं म्हणजे काय रे?”

विराज म्हणाला, “इथं काही नाही बाबा! शहरातच भविष्य आहे.”

त्या दिवशी पहिल्यांदाच वडिलांच्या चेहऱ्यावर हलकीशी वेदना उमटली तरीही त्यांनी त्याला थांबवलं नाही. “जा पण गाव विसरू नकोस.”

विराज शहरात आला. पुण्यात पहिल्या दिवशीच त्याला शहराची गती जाणवली. लोक धावत होते. रस्ते धावत होते. वेळ धावत होती. इथे कोणी थांबत नव्हतं. सुरुवातीला सगळं रोमांचक वाटलं. मोठ्या इमारती, मॉल, कॅफे, ऑफिसेस जणू स्वप्न साकार झालं होतं. त्याने एका कंपनीत नोकरी मिळवली. पहिल्या महिन्याचा पगार हातात घेताना त्याला वाटलं मी जिंकलो पण हळूहळू त्याला शहराचा दुसरा चेहरा दिसू लागला. इथे शेजाऱ्याला ओळखायला वेळ नव्हता. इथे कोणी कोणाचं नव्हतं. गावात एखाद्याच्या घरी दुःख आलं की संपूर्ण गाव उभं राहायचं. इथे दुःखही एकटंच असायचं.

एका दिवशी तो आजारी पडला. गावात असता तर आईने काढलेला काढा, वडिलांची काळजी, शेजाऱ्यांची विचारपूस मिळाली असती. इथे मात्र त्याला स्वतःच डॉक्टरकडे जावं लागलं. त्या दिवशी त्याला जाणवलं शहरात सुविधा आहेत पण माणुसकी कमी आहे. दरम्यान, गावातही बदल सुरू झाले होते. पाऊस कमी झाला होता. शेतीचं उत्पादन घटलं होतं. विराजचे वडील चिंतेत होते. एकदा फोनवर वडील म्हणाले, “शेती आता तितकी सोपी राहिली नाही.”

विराज म्हणाला, “मग सोडा ना शेती.”

वडील हसले. ‌‘शेती सोडली तर आपण कोण?‌’ त्या प्रश्नाचं उत्तर विराजकडे नव्हतं. शहरात त्याचं आयुष्य वेगानं पुढे जात होतं पण आत कुठेतरी रिकामेपण वाढत होतं. एकदा कंपनीत मोठा प्रोजेक्ट आला. त्यासाठी रात्री जागून काम करावं लागलं. तो खिडकीतून बाहेर पाहत होता. हजारो दिवे चमकत होते पण त्या प्रकाशातही अंधार जाणवत होता. त्याला गावाची आठवण आली. जिथं वीज नसतानाही माणसांच्या चेहऱ्यावर प्रकाश असायचा. दरम्यान, गावात त्याचा मित्र सचिन शेतीत नवीन प्रयोग करत होता. त्याने ड्रिप इरिगेशन बसवलं, नवीन पिकं घेतली. गावात हळूहळू बदल होत होते. एकदा विराज सुट्टीत गावात गेला. त्याने पाहिलं गाव पूर्वीसारखं शांत होतं पण आता ते बदलत होतं. सचिन म्हणाला, “तू शहरात गेलास पण आम्ही गाव बदलतोय.”

विराज आश्चर्यचकित झाला. त्याने पाहिलं शेतीत नवीन तंत्रज्ञान, सोलर पॅनल, पाणी साठवण व्यवस्था! गाव मागे नव्हतं राहिलं. त्या रात्री तो वडिलांसोबत शेतात बसला होता. चांदणं पसरलं होतं. वडील म्हणाले, “शहरात काय मिळालं?”

विराज काही क्षण शांत राहिला. मग म्हणाला, “संधी मिळाल्या पण माणसं हरवली.”

वडील म्हणाले, “इथे माणसं आहेत पण संधी कमी आहेत.”

त्या एका वाक्यात शहर आणि गावाचा संघर्ष दडला होता. पुढच्या काही दिवसांत विराजने गाव नीट पाहिलं. इथे साधेपणा होता पण इथे भविष्यही होतं. फक्त योग्य मार्गदर्शन हवं होतं. तो परत शहरात गेला पण यावेळी त्याच्या मनात वेगळं स्वप्न होतं. काही महिन्यांनी तो कायमचा गावात परतला. सगळे आश्चर्यचकित झाले. तो म्हणाला, “शहराची गती आणि गावाची माती दोन्ही एकत्र आणायची आहेत.”

त्याने गावात एक छोटं ॲग्री-स्टार्टअप सुरू केलं. शेतकऱ्यांना बाजाराशी जोडण्याचं काम सुरू केलं. ऑनलाइन विक्री, आधुनिक शेती पद्धती, प्रशिक्षण गाव बदलू लागलं. हळूहळू शहरातील काही तरुणही गावाकडे वळू लागले. गाव आणि शहर यांच्यातली दरी कमी होऊ लागली. विराजला आता कळलं होतं संघर्ष ‌‘शहर विरुद्ध गाव‌’ असा नसतो. तो विचारांचा असतो. शहर संधी देतं, गाव ओळख देतं. शहर वेग देतं, गाव स्थैर्य देतं. दोघांपैकी एक निवडण्याची गरज नसते. दोघांना जोडण्याची गरज असते. आज पानवडी बदललं आहे. ते पूर्ण शहर झालं नाही आणि गावही राहिलं नाही. ते एक नवीन जग बनलं आहे जिथं शहराची प्रगती आणि गावाची माणुसकी एकत्र नांदते. विराज आता समाधानी आहे कारण त्याने शहर जिंकलं नाही आणि गावही सोडलं नाही. त्याने दोघांना जोडण्याचा मार्ग निवडला आणि कदाचित खरी प्रगती तिथेच दडलेली आहे.

- मयूर बागुल

+91 90962 10669

साप्ताहिक चपराक १८ ते २४ मे २०२६

सर्जक | Sarjak

₹250.00₹187.50

Buy Now