'टण टणा टण' : बालकांसाठी एक आनंदयात्रा

नुकताच 'चपराक प्रकाशन'च्या एम. के. गोंधळी लिखित 'टण टणा टण' या बालकवितासंग्रहाला 'अमरेंद्र भास्कर मराठी बालकुमार' संस्थेचा पुरस्कार प्राप्त झाला. त्यानिमित्त शिक्षणतज्ज्ञ संदीप वाकचौरे यांनी लिहिलेली पुस्तकाची प्रस्तावना

एम.के. गोंधळी, हे एक ख्यातनाम कवी आणि शालेय शिक्षण विभागाचे माजी सहसंचालक, यांच्या लेखणीतून साकारलेला 'टण टणा टण' हा बालकवितांचा अनुपम संग्रह आता प्रकाशनाच्या वाटेवर आहे. हा संग्रह चिमुकल्या बालकांसाठी खरोखरच एक आनंदमय पर्वणी ठरणार आहे. बालकांना या कोमल वयात आनंद देणाऱ्या अनेक गोष्टींपैकी बालकविता हा एक अत्यंत खात्रीशीर आणि सर्वोत्तम मार्ग आहे. बालकांच्या शारीरिक वाढीसाठी जशी सकस अन्नाची नितांत गरज असते, तशीच त्यांच्या मनाच्या समृद्धीसाठी उत्तमोत्तम गाणी आणि हृदयस्पर्शी कथांची आवश्यकता असते. अशी उत्कृष्ठ गाणी आणि कविता, जी बालकांच्या भावविश्वाचे सखोल ज्ञान आत्मसात करून लिहिली जातात, अशा साहित्यिकांची संख्या विरळ आहे. परंतु, माननीय गोंधळी हे बालकांच्या भावविश्वाला आणि त्यांच्या भाषेलाही अचूकपणे ओळखतात, याचे गमक त्यांच्याकडे असलेल्या बाहुलीनाट्याच्या जादूत आणि बालकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणाऱ्या त्यांच्या आवाजातील गोडव्यात दडलेले आहे. त्यामुळे, त्यांच्या या कविता वाचणे आणि त्यांना तालासुरात गाणे म्हणजे बालकांच्या आनंदाला भरते आणण्यासारखे आहे. या बालकविता केवळ मनोरंजक नाहीत, तर त्याहूनही पलीकडे जाऊन बालकांना निखळ आणि शुद्ध आनंद देणाऱ्या आहेत. बालकांच्या जडणघडणीत विवेक आणि शहाणपणाचे बीज पेरणारे हे काव्यसंग्रह त्यांच्यावर योग्य संस्कार घडवतील, असा विश्वास वाटतो. हा कविता संग्रह बालकवितांच्या साहित्यात स्वतःचा एक वेगळा ठसा उमटवेल, यात शंका नाही. राष्ट्रभक्तीचा स्फुल्लिंग या संग्रहातील कविता बालकांच्या मनात आनंदाची पेरणी करतानाच राष्ट्रभक्तीच्या उदात्त विचारांचेही सिंचन करतात. "आपले जीवन हे भारत मातेसाठी आहे," ही राष्ट्रप्रेमाची दिव्य भावना या बाल्यावस्थेतच रुजवली गेली, तर बालकांच्या हृदयातून राष्ट्रप्रेमाचा तेजस्वी स्फुल्लिंग प्रज्वलित झाल्याखेरीज राहणार नाही. याच भावनेने ओथंबून ते लिहितात: या जगण्यातून या मरण्यातून अखंड तुझे गीत गावे. समानतेचा अमृतसंदेश समाजात विषमतेचे एक भयाण चित्र दृष्टोत्पत्तीस येते. जात-पात आणि धर्माधर्मांतील भेदभावाने मन अस्वस्थ होते. अशा परिस्थितीत जीवनाला योग्य दिशा मिळावी यासाठी कवी कवितेच्या माध्यमातून एक अत्यंत मौल्यवान संदेश देऊ इच्छितात. बालकांच्या मनात प्रेमाचा संदेश देत, भेदाभेदाच्या पलीकडचा प्रवास घडावा यासाठी कवी आपल्या विचारांची पेरणी करताना म्हणतात: धर्माहून राष्ट्र श्रेष्ठ जाती पाती असती कनिष्ट आपण सारे एक होऊ एकतेचे गीत गाऊ मातृप्रेमाची कोमलता बालकांच्या आयुष्यात सर्वात महत्त्वाची आणि कोमल जागा असते ती म्हणजे आई. बालकाचे समग्र आयुष्य आणि त्याच्या सर्व घडामोडी आईनेच व्यापलेल्या असतात. आई म्हणजे दुधावरची साय असते, प्रेमाची माय असते, वात्सल्याची शीतल छाया असते. आई म्हणजे ऊर्जेचा अखंड स्रोत असतो. बालकांचे सर्वस्व म्हणजे आईच असते. कवी बालकांच्या आयुष्यातील हे हृदयस्पर्शी भाव टिपताना लिहितात: आई तुझविन या जगात काही नाही तू आभाळ..तू धरती मज दुनिया तुजभवती फिरती.. कल्पनांचे मुक्त विहार बालकवितांमध्ये राष्ट्रप्रेम आणि मातृप्रेम जसे आहे, तसेच बालकांच्या आयुष्यातील कल्पनांचेही विलोभनीय दर्शन आहे. बालकांच्या मनात सतत कल्पनांचा एक मोठा भरारी घेणारा प्रवाह असतो; खरं तर तेच बालकांचे मोठे सामर्थ्य असते, परंतु अनेकदा मोठी माणसे त्या कल्पनांकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र, कवी त्या वयाला अनुरूप असलेल्या बालकांच्या भावविश्वात लीलया प्रवेश करतात आणि कल्पनांची मुक्त भरारी घेत ते लिहितात: भर उन्हात वाटल झाडाला आपणच बसावं सावलीला मग.. झाडाचा जीव पटकन उठला आणि गपकन जाऊन सावलीला बसला निसर्ग आणि जीवनाचा मधुर संबंध पर्यावरणावरील प्रेम अनेक कवितांमध्ये डोकावते. निसर्गातील झाडे, वेली, पशू, पक्षी त्यांच्या कवितांमध्ये सजीव होऊन दिसतात. त्यांचा जीवनावर होणारा सकारात्मक परिणाम अनेक कवितांमध्ये स्पष्टपणे दिसून येतो. किंबहुना, अनेक कवितांमध्ये कार्यकारणभावही सहजपणे लक्षात येतो. अनेक कवितांमध्ये आनंदाचा भाव ओतप्रोत भरलेला आहे आणि त्या आनंदाचे प्रतिबिंब सर्वत्र डोकावते. अशाच एका निसर्ग कवितेत ते लिहितात: बहरातील झाडे येतील पक्षी गातील गाणे डोलतील झाडे आनंदाने.. बालमनाला गवसणी घालणारे शब्द एकंदरीत, सर्वच कविता आनंद पेरणाऱ्या आहेत. या कवितांमध्ये बालकांच्या भाषेतील शब्दकळा आहे. कोठेही मोठ्यांच्या भावनांचे प्रदर्शन नाही आणि विनाकारण उपदेशाचे डोसही नाहीत. कवितांमध्ये बालकांच्या भावविश्वाला साजेशी शब्दयोजना आहे. अनावश्यक क्लिष्ट शब्दप्रयोग टाळून, सहज, साधे आणि सोपे शब्दांचे उपयोजन करत या कविता बालकांच्या हाती आल्या आहेत. त्यामुळे या कविता बालकांच्या मनात नक्कीच घर करतील यात तीळमात्र शंका नाही. मा. एम.के. गोंधळी हे शासनाच्या सेवेत वरिष्ठ पदावर कार्यरत असतानाही बालकांच्या मनातील भाव सतत टिपत आणि लिहीत राहिले आहेत. ही खऱ्या अर्थाने त्यांच्यातील संवेदनशीलता आहे. माणूस संवेदनशील असेल तरच कविता जन्माला येते. अंतःकरण निर्मळ असेल तरच बालकांच्या मनाचा ठाव घेणारे शब्द स्फुरतात. त्यामुळे या कविता म्हणजे बालकांच्या मनातील भावभावनांचे यथार्थ दर्शन आहे. म्हणूनच या कविता बालकांच्या हृदयाला स्पर्श करतील असा विश्वास वाटतो. चपराक प्रकाशनासारखे दर्जेदार प्रकाशन, त्याचे सर्वेसर्वा घनशामजी पाटील यांनी हे पुस्तक बालकांना प्रिय व्हावे म्हणून विशेष कष्ट घेतले आहेत. चित्रकार संतोष धोंगडे यांनी आपल्या कुंचल्यातून रेखाटलेली चित्रे म्हणजे शब्दांना जिवंत रूप देण्याचा केलेला प्रयत्न खरोखरच कौतुकास्पद आहे. यामुळे या कविता बालकांच्या अंतःकरणाला स्पर्श करतील आणि त्यांना त्यातून अपरिमित आनंद प्राप्त होईल याची खातरी आहे. संदीप वाकचौरे शिक्षणतज्ज्ञ खाली दिलेल्या लिंकवरून हे पुस्तक तुम्ही घरपोच मागवू शकता अधिक माहितीसाठी संपर्क ७०५७२९२०९२ https://shop.chaprak.com/product/tan-tana-tan/